Op dit moment bouwt men in Vlaanderen nog maar weinig met het oog op verandering. Nochtans biedt veranderingsgericht bouwen heel wat voordelen: een gebouw dat kan inspelen op de veranderende behoeften en verwachtingen van de bewoners of gebruikers, waarbij slechts kleine ingrepen nodig zijn om het aan te passen aan een nieuwe situatie, kan leiden tot minder financiële kosten, biedt minder hinder voor de omgeving en zorgt voor minder transport, minder grondstoffenverbruik en minder afvalstromen. Mieke Vandenbroucke, inhoudelijk medewerker bij VIBE, rondde recent een doctoraat af over demonteerbare gebouwelementen. In deel 1 van dit dossier licht zij toe welke ontwerprichtlijnen je kunt toepassen opdat een gebouwelement hergebruikt en aangepast kan worden. 

DEEL 1: Ontwerprichtlijnen demonteerbare gebouwelementen

Veranderingsgericht bouwen is een vernieuwende manier van bouwen waarbij een belangrijke rol is weggelegd voor architecten en studieburelen. Met een intelligent bouwplan evolueert een gebouw mee met de noden van zijn gebruikers en kan zo veel bouwafval vermeden worden. Om een gebouwelement (bijvoorbeeld een binnenwand) demonteerbaar te maken zijn er negen basisontwerprichtlijnen waarmee ontwerpers rekening kunnen houden, focussend op drie verschillende thema’s: INTERFACE, COMPONENT en COMPOSITIE.

Het thema INTERFACE behandelt de interactie tussen de verschillende gebouwcomponenten zoals bijvoorbeeld de verbinding tussen een gipskartonplaat en een metal stud. Om hergebruik aan te moedigen, is het noodzakelijk om omkeerbare verbindingen te gebruiken zoals schroeven en magneten in plaats van lijm en cement. Zo is de kans groter dat gebouwcomponenten bij demontage niet beschadigd worden. Het gebruik van een beperkt aantal, toegankelijke en eenvoudige verbindingen verhoogt dan weer de kans op een snelle en gemakkelijke montage.

Het thema COMPONENT dekt de richtlijnen over het ontwerp en materiaalgebruik van componenten zoals bijvoorbeeld de eigenschappen van houten plaatmateriaal. Het inzetten van duurzame componenten maakt herhaaldelijk hergebruik mogelijk. Daarnaast zorgen kleine en compatibele componenten voor een grotere architecturale vrijheid omdat ze ingewisseld kunnen worden.

Het derde thema, COMPOSITIE, bevat richtlijnen over de compositie van componenten in een element zoals bijvoorbeeld de opbouw van een buitenwand. Het ontkoppelen van de verschillende lagen volgens hun levensduur vereenvoudigt toekomstige aanpassingen. Zo kan de planindeling aangepast worden zonder structurele interventies. Componenten zouden onafhankelijk van elkaar verwijderd moeten kunnen worden. Dit vereenvoudigt het onderhoud, de herstelling en de vervanging van gebouwcomponenten drastisch. Daarnaast verhoogt het off-site assembleren van gebouwcomponenten in grotere bouwpakketten de efficiëntie van het montage en demontage proces.

Het gebruik van deze ontwerprichtlijnen helpt ontwerpers om hun ontwerpkeuzes te evalueren en werpt licht op de transformeerbare eigenschappen van een ontwerpvoorstel. Dit onderzoek werd uitgevoerd aan de VUB, gefinancierd door IWT en OVAM.

Wil je het volledige hoofdstuk uit de doctoraatstudie van Mieke Vandenbroucke lezen? Download dan hier het document. 

Heb je vragen over veranderingsgericht bouwen?

Wil je zelf veranderingsgericht bouwen of wil je als bouwprofessional deze manier van bouwen mee promoten? VIBE kan je hierin ondersteunen!

Vraag advies