Duurzame contacten opbouwen, kennis delen en ervaringen uitwisselen. Dat zijn de drie pijlers waarop ons EcoBouwforum gestoeld is. Afgelopen dinsdag kwamen aannemers, architecten, producenten, handelaars en afgevaardigden bijeen in de Gentse Quantum Building om iets bij te leren over veranderingsgericht bouwen. Kon je niet aanwezig zijn? Geen nood, we vatten even de belangrijkste bevindingen voor je samen!

De Quantum Building, de mastodont op een steenworp van het Gentse Dampoortstation, is in vele opzichten een vooruitstrevend gebouw. Ontworpen door VIBE-bouwpartner evr-architecten en beheerd door Alides vormt het kantoorgebouw een balans tussen gebruiksgemak, milieu en innovatieve stadsplanning. Een unieke eigenschap van de Quantum Building is de aanpasbaarheid van de binnenruimtes naar de noden van de kantoorgebruikers. Stof genoeg om een EcoBouwforum te organiseren over aanpasbaar en veranderingsgericht bouwen.

Gebruiker aan het woord

Hoe kan je als buitenstaander meer voeling krijgen met een gebouw dan een gegidste wandeling door een gebruiker? Tijdens een rondleiding loodste Stijn Van den Broecke, architect bij VIBE-bouwpartner eA+ architecten, de aanwezigen doorheen de Quantum Building. Van den Broecke getuigde over de simpliciteit waarmee de vertrekken van functie veranderen: “Op de eerste verdieping is er een gemeenschappelijke ruimte waar de kantoorgebruikers kunnen bellen, een koffie drinken of bijpraten. Het plan van dit gebouw laat toe dat die specifieke ruimte binnenkort wellicht omgetoverd wordt tot kantoren. Een poos geleden zag ik bijvoorbeeld ook dat een bestaande werkplaats werd ingedeeld om extra ruimte te scheppen. Nieuwe noden creëren hier dus nieuwe mogelijkheden.” Niet enkel qua bouwmethode, maar ook op het gebied van warmte- en energiegebruik is de Quantum Building vooruitstrevend. Zo wordt een deel van de warmteproductie opgewekt door de inkomhal die als kas werkt. “Naast veel licht genieten we hier van een aangename binnentemperatuur.”

Ontwerpprincipes als gids

Dat veranderingsgericht bouwen de bouwmethode van de toekomst is, staat buiten kijf. VIBE-experte Mieke Vandenbroucke maakte de deelnemers daarom wegwijs in de ontwerpprincipes van veranderingsgericht bouwen. “De bouwsector is momenteel verantwoordelijk voor 33 procent van de huidige afvalproductie en benut 50 procent van de ontgonnen materialen. We moeten onze bouwmethodes dus dringend bijstellen en afstappen van onze statische logica.” Zowel op element-, gebouw- als wijkniveau biedt veranderingsgericht bouwen soelaas. Op basis van een set ontwerprichtlijnen kunnen professionals bouwinnovaties aftoetsen en overstappen op veranderingsgerichte oplossingen. “Een wijk en zijn onderdelen kunnen zo anticiperen op de veranderende noden en eisen van de gebruikers. Wie een volledig overzicht wil, verwijs ik sowieso door naar de catalogus ‘Veranderingsgericht bouwen’ die VIBE in opdracht van OVAM opstelde.”

Bouwweefsel krijgt nieuw DNA

Veranderingsgerichte ontwerpprincipes leiden tot veranderingsgerichte ontwerpen. Pieter Walraet van het Leuvense architectenbureau kpw-architecten focuste op enkele interessante cases. “Circulair bouwen en veranderingsgericht bouwen gaan hand in hand. Het wijst op een attitude waarbij we creatief omgaan met de beschikbare ruimte. We moeten dringend overstappen van een ‘ik’-denken naar een ‘wij’-denken. Dat maakt het standpunt van de derde gebruiker interessant. Naast de hoofdgebruiker moeten we ook oog hebben voor de niet-evidente gebruiker. Ontwerpen doen we dus beter met afwisselende functies en eisen in het achterhoofd. Het DNA van ons nieuwe woonweefsel zal zich hier zeker toe lenen. Mooie voorbeelden zijn bijvoorbeeld al kangoeroewoningen en cohousingprojecten. In Londerzeel is de Beemden een nieuwsoortig woonerf dat kwaliteit biedt voor alleenstaanden, gezinnen met kinderen en kangoeroewoners. De opkomende collectieve mentaliteit bevordert de overstap naar de veranderingsgerichte logica aangezien we moeten inspelen op uiteenlopende eisen en noden.”

De architect als rentmeester

Last but not least trakteerde Luc Eeckhout (evr-architecten) het publiek op een lezing over de totstandkoming van de Quantum Building. Eeckhout beriep zich op de stelling van bOb Van Reeth die stedelijke gebouwen zag als intelligente ruïnes: “Onze gebouwen zijn geen versteende eisenprogramma’s. Gebruiken veranderen dus onze bouwmethode moet daarop inspelen. We creëren zelf ruimte die we snel en goedkoop kunnen aanpassen. De eerste vereiste tot veranderingsgericht bouwen is dus zelf aangepast te leren nadenken.” Dit sluit volgens Eeckhout aan bij de theorie van Steward Brand die gebouwen definieerde in tijdslagen. De levensduur van de gebouwlagen is variabel waardoor ontwerpers en aannemers kunnen inspelen op de functies die gebouwen kunnen uitoefenen. “Bekijken we de Quantum Building dan heeft de ligging aan de Dampoort bijvoorbeeld een eeuwige levensduur. De gebouwstructuur is eenvoudig gemonteerd in functie van demontage. Een trapje hoger vormt ook de buitengevel een aparte tijdslaag en ga zo maar door. Voor de ruimtelijke indeling hanteerden we een open plan. Dat maakt dit kantoorgebouw zeker geschikt is om in de toekomst andere functies uit te oefenen. Als de oorspronkelijke functie wegvalt, betekent dat niet dat de levensduur van het gebouw op zijn einde is.

Met dank aan

Logo kpw-architectenLogo EA+Logo evr-architecten

Download hier de slides van de sprekers