De voormalige Scanfil-bedrijfssite in Hoboken wordt momenteel omgevormd tot een grootschalige duurzame woonwijk met meer dan 600 woonunits voor gezinnen, starters en senioren. In het ontwerp werd veel aandacht besteed aan groen, open ruimte en duurzaam regenwaterbeheer. De eerste twee fases van het project zijn afgerond. VIBE ging er een kijkje nemen.

Inbreiding als antwoord op stedelijke versnippering

Het is hoopgevend dat er in Vlaanderen steeds meer vernieuwende projectontwikkelingen opduiken die groen en open ruimte weer naar de stad brengen. Op de vroegere Alcatelvestiging ‘Scanfil’ in Hoboken verrijst momenteel zo een inspirerend project. Onder de naam ‘Groen Zuid’ wordt er een volledig nieuwe woonwijk ontwikkeld die in totaal 393 koopwoningen, 90 sociale woningen en 120 serviceflats zal bevatten, in combinatie met 4 hectare park. De site integreert ook een groot zorgcentrum en enkele sportfaciliteiten. Bovendien zijn alle praktische voorzieningen in het centrum van Hoboken vanaf de site heel snel bereikbaar. De toon voor duurzame stadsontwikkeling is hiermee gezet.

Wij lieten ons op de site rondleiden door Evert De Baere van Stramien, een interdisciplinair ontwerpbureau dat zich exclusief focust op duurzaam bouwen en duurzame stedenbouw. Stramien stelde, samen met ontwerpbureau Crepain-Binst, het masterplan op voor de toekomstige woonwijk en is nauw betrokken bij de omgevingswerken. ‘Ons bureau weigert om nog langer slecht gelegen woonuitbreidingsgebieden aan te snijden en ontwerpt voornamelijk inbreidingsprojecten in de steden’, zo vertelt Evert ons tijdens de rondleiding. ‘Na de oorlog werd een eigen woning met tuin in Vlaanderen politiek aangemoedigd. Nu vormt dit een groot probleem. Steden zijn niet langer ruimtelijk afgebakende entiteiten maar hebben zich via lintbebouwing ‘verneveld’ over het landschap. Dat kost de maatschappij een fortuin aan nutsvoorzieningen en heeft bovendien een grote impact op onze mobiliteit. Voor elke nieuwe opdracht analyseren wij dus nauwkeurig of de plek waar het project moet worden gerealiseerd, geschikt is voor een ontwikkeling.’

Autoluw en dichtbij alles

Bron: http://www.antwerpen.be/nl/docs/stad/stadsvernieuwing/bestemmingsplannen

De Scanfil-site is ongetwijfeld een strategisch goede locatie voor verdichting. In de omgeving bevindt zich het centrum van Hoboken met heel wat voorzieningen: winkels, een administratief centrum, banken, een postkantoor, een apotheek, een bibliotheek, culturele en sportieve activiteiten, scholen, kinderdagverblijven, enzovoort. Ook wat betreft mobiliteit scoort de site heel goed. Er is veel werkgelegenheid in de buurt, er is een station en met de tram of de fiets sta je in een wip op de Groenplaats in Antwerpen. Een nieuwe fietstunnel verbindt de wijk met een belangrijk fietspad aan de overzijde van de spoorwegberm. Vanuit Hoboken kan je trouwens ook via de boot naar Antwerpen pendelen. De Waterbus, een initiatief van Havenbedrijf Antwerpen, brengt je via de Schelde op een vlotte manier naar het centrum en de haven.

Autodeelbedrijf Cambio heeft momenteel alvast één deelwagen voorzien op de site van Groen Zuid en wellicht worden dat er snel meer. De woonwijk wordt overigens autoluw gehouden. ‘In deze fase is het nog mogelijk om met de auto voor de deur te parkeren, maar dat zal in latere fase niet meer kunnen’, verduidelijkt Evert. ‘Enkel voor verhuizingen of voor leveringen zullen er wagens worden toegelaten in de wijk.’ Wie beschikt over een auto kan deze parkeren in de ondergrondse garage en het spreekt voor zich dat er op Groen Zuid ook maximale ruimte werd voorzien om fietsen te bergen.

Een boeiende en diverse omgeving

Ontwikkelaar Cores Development nv schakelde voor Groen Zuid vier architectenbureaus in: Binst Architects, Stam, META en BOB 361. De verscheidenheid in vormgeving is hierdoor heel sterk. Het samenspel van de verschillende ontwerpen zorgt voor een attractieve woonomgeving die er bovendien heel natuurlijk uitziet. Bij het ontwerp werd er bijzondere aandacht besteed aan de plaatselijke geografie. Nieuwe woonerven sluiten op een verzorgde manier aan bij het bestaande wijkweefsel. Groene zones tussen de woonstraten zorgen voor open ruimte, voldoende licht en gezonde lucht. Aan de randen van de site wordt er iets hoger gebouwd zodat er centraal ruimte over blijft voor een attractieve parkzone. De speelterreinen waar kleinere kinderen spelen zijn goed zichtbaar en de grovere speelterreinen zijn minder zichtbaar. Subtiele overgangen tussen private, semi-private en openbare parkdelen zorgen ervoor dat de publieke ruimte boeiend en divers oogt. De architectuur werkt verbindend en draagt bij tot een leefbare buurt.

Duurzaam waterbeheer en recuperatie van bomen

Overal op de site wordt het regenwater en het grijswater (afvalwater dat afkomstig is uit bijvoorbeeld douche, wasmachine en keuken) gescheiden. De gebouwen op de site recupereren het hemelwater en via regenwatergoten loopt het water zichtbaar door naar plaatselijke infiltratievijvers of wadi’s (laagtes waarin het regenwater zich kan verzamelen en daar via filterbedden makkelijk in de grond kan indringen). De wandelpaden zijn verhard met een zogenaamd ternair mengsel dat het water meteen in de grond laat infiltreren. Al deze maatregelen zorgen voor een maximale buffering en berging van het regenwater en zorgen er dus voor dat er zo weinig mogelijk water in de riolering belandt. Een bijzonder aspect aan dit project is het feit dat de meeste bomen van de bestaande site worden gerecupereerd, zo vertelt Evert ons tijdens de rondleiding. ‘Dit geeft wat ‘patine’ aan de wijk. Maar het zorgde ook voor enkele uitdagingen want het ontwerp moest zich schikken naar hun standplaats en voldoende ruimte laten voor hun wortels.’

Eerste bewoners namen hun intrek

Groen Zuid werd tien jaar geleden opgestart. Het project is nog in volle ontwikkeling en bestaat uit vijf fases. In 2017 werden de eerste twee fases afgerond. In de eerste fase van het project werden er 171 units gebouwd, waaronder vooral woningen en appartementen. Tijdens de tweede fase werden er nog eens 93 units toegevoegd, waaronder ook enkele assistentiewoningen. Fase drie tem vijf zijn momenteel in volle ontwikkeling. De laatste realisatiefase is net gestart en het volledige project zou medio 2020 beëindigd moeten zijn.

De eerste bewoners van de nieuwe wijk voelen zich er ondertussen al helemaal thuis. De gemeenschappelijke binnentuin en de speeltuin bieden jong en oud dan ook heel wat ontmoetings- en ontspanningsmogelijkheden. En de recent opgerichte wijkraad zorgt voor extra leven in de wijk met onder andere een kennismakingsdag voor de nieuwe buren, een Halloweenavond, een kerstdrink, …

Toonaangevend project

Bij VIBE vzw juichen we het project enorm toe. Natuurlijk moeten we opmerken dat men misschien meer aandacht had kunnen besteden aan hernieuwbare energie en duurzame materialen. Ecologisch gezien zou houtskeletbouw of een andere circulaire bouwtechniek meer verantwoord geweest zijn. Maar op alle andere vlakken is dit een toonaangevend project. Niet alleen geeft het een groene impuls aan haar omgeving, ook het sociale aspect van de wijk is een zeer waardevolle en duurzame eigenschap. Groen Zuid wordt zeker een aangename woonomgeving voor talrijke gezinnen, starters en senioren die samen een leuke mix zullen vormen. Ook het feit dat er bestaande site bomen worden gerecupereerd en dat er talrijke groendaken en groene gevels worden voorzien, vinden wij heel bijzonder. Dit draagt bij tot een goed waterbeheer en biedt nestruimte voor vogels en vleermuizen. Reken daar nog eens het autoluwe karakter, de grote variatie in architectuur en de uitstekende ligging bij en we kunnen stellen dat Groen Zuid een toekomstgericht project is dat winsten zal opleveren voor iedereen.

Wil jij een duurzaam project ontwikkelen? Vraag VIBE om advies!

VIBE Studie & Advies begeleidt, adviseert en doet studiewerk voor bedrijven in de bouwsector en voor overheden.
We werken daarbij voornamelijk rond de thema’s:

  • Berekenen van de milieu-impact van materialen en materiaalkeuzes
  • Onderzoek naar bio-ecologische bouwmaterialen en bio-ecologische constructies
  • Begeleiding van de ontwikkeling van duurzame wijken.

Meer informatie