Acht jaar geleden botste procesarchitect en -begeleider Simon Luyts op het taoïsme. Sindsdien laat de oosterse natuurfilosofie hem niet meer los. Via Trust for Business krijgt het taoïsme door de begeleidingen van Simon een concrete vertaalslag naar organisaties. Ook de bouwsector kan volgens hem putten uit de inzichten van het taoïsme: “Een bouwproject moet jezelf, je omgeving en de planeet versterken”.

VIBE: Dag Simon! Een ingenieur van opleiding die zich verdiept in de principes van het taoïsme. Hoe ben je daar terechtgekomen?

Simon: “Ik ben afgestudeerd als ingenieur in de hernieuwbare energie vanuit een zoektocht naar de fundamenten voor een duurzame samenleving. Het besef kwam snel dat we meer nodig hebben dan technologie alleen. Voor mij gaat duurzaamheid over een verschuiving van mindset waarbij we de plek die we als mensen innemen ten opzichte van de natuur gaan herpositioneren. Plaatsen we onszelf boven de natuur? Of werken we ermee samen? Willen we onze eigen winst maximaliseren of komen we tot iets waar iedereen bij wint? Dit vertaalt zich in de structuren die we als mensen opbouwen.”

VIBE: Kan je daar een concreet voorbeeld van geven?

Simon: “Neem energiecoöperaties. Een structuur waarin de leden samen een natuurlijke hulpbron zoals de wind of de zon samen op een duurzame manier beheren. Deze coöperaties zorgen niet alleen dat ze financieel gezond blijven, maar ze leveren ook een kwalitatief en financieel voordelig aanbod voor hun leden. Daarbovenop vloeien de winst en de meerwaarde terug naar de lokale gemeenschap. Dat is een veel duurzamere vorm van ondernemen dan reguliere energiebedrijven waar de gecreëerde meerwaarde wegvloeit naar de aandeelhouders. Er wordt waarde onttrokken aan het systeem. Dit is niet regeneratief, maar extratief en exploitief. Echte duurzaamheid begint bij een mindset van regeneratieve systemen die zorgt voor een triple win: goed voor jezelf, de organisatie, en het grotere geheel. Op korte en op lange termijn.”

VIBE: We hebben dus meer nood aan deze regeneratieve organisaties?

Simon: “Klopt, en daar wil ik aan bouwen. Na mijn studies heb ik een jaar door Europa gereisd en bezocht ik verschillende eco-villages. Daar ervaarde ik hoe je als facilitator systeemveranderingen kan begeleiden. Ik besloot om het over een andere boeg te gooien en aan de slag te gaan als procesbegeleider. Zo hielp ik organisaties en overheden met verandertrajecten en lerende netwerken. Toch voelde ik dat ik te weinig invloed had op de onderstroom om de bovenstroom wezenlijk te beïnvloeden.”

VIBE: Onderstroom en bovenstroom?

Simon: “De onderstroom zijn de onzichtbare aannames, de verwachtingen en de overtuigingen die de zichtbare structuren en patronen, de bovenstroom dus, van de maatschappij bepalen. Het is de voedingsbodem waarop wij als individu, maar ook als samenleving met de realiteit omgaan. Stel dat je voortdurend vertrekt vanuit de aanname dat er een tekort aan financiële middelen is voor je onderneming dan ga je de wereld rondom jou zo benaderen. Je bril is al gekleurd waardoor je alleen die zaken ziet die dit beeld bevestigen. Die aanname wordt een self fulfilling prophecy. Het gevolg is dat je in een stressmodus schiet waarbij je krampachtig meer controle en voorspelbaarheid wil. Je kan het tekort ook vanuit een ontspannen blik benaderen en aanvaarden. Je erkent de angst, maar je laat je er niet door meeslepen. Je benadert het vanuit een innerlijke rust. Dan ga je op een andere manier in het leven staan en met je problemen omgaan.”

VIBE: Het lijkt alsof je dan het probleem voor je uit schuift. Dat klinkt eenvoudig?

Simon: “Helemaal niet, want je aanvaardt dat het probleem een deel is van je leven. Je negeert het niet. En dat aanvaarden klinkt veel eenvoudiger dan het is. We willen vanuit een overlevingsstrategie dingen controleren omdat we de spanning en de onzekerheid moeilijk kunnen verdragen. Die lastige emoties reguleren is de eerste stap want anders zijn onze oplossingen niets meer dan symptoombestrijding. We zijn heel goed in het controleerbaar maken van de wereld waardoor we moeilijk met een probleem of een tegenslag kunnen omgaan. Als oplossingen vanuit een ongereguleerde emotie, zoals angst of irritatie, voortkomen dan kunnen we geen triple win-oplossingen bedenken. Ongereguleerde emoties zorgen dat we enkel op korte termijn denken. En dat is waar onze westerse samenleving momenteel in een crisis zit. We kunnen het gebruiken om op een andere, zachte manier naar onszelf, onze samenleving en onze planeet te kijken. Veel crisissituaties ontstaan door de onnatuurlijke manier waarop we met onze problemen, angsten en tegenslagen omgaan. Hoe je hier mee leert omgaan kan je trainen. In Trust for Business noemen we dit emotionele en mentale maturiteit. Dat heeft rechtstreeks impact op de kwaliteit van de samenwerking.”

VIBE: En daar helpt het taoïsme bij?

Simon: “Klopt. Niet vanuit harde religieuze dogma’s en wetten, maar als een natuurfilosofische beweging. De oosterse wijsheid helpt om je lens op de werkelijkheid opnieuw scherp te stellen en het leven vanuit een frisse blik te benaderen.”

Harmonie ontstaat uit dualiteit

VIBE: Het gekende yin-yang-symbool komt me spontaan voor het geestesoog. Hoe zou je aan de leek het taoïsme omschrijven?

Simon: “Het is een natuurfilosofie die in de vierde eeuw voor onze tijdsrekening ontstond in China, naast het boeddhisme en confucianisme. De tao, letterlijk ‘weg’ of ‘pad’, is het ondeelbare principe waaruit alles voorkomt. Het laat zich zien in twee tegengestelde waarden: yin en yang. In de natuur zijn tegengestelden alomtegenwoordig: zachtheid en hardheid, natheid en droogte, warmte en koude of duisternis en licht. De een bestaat niet zonder de ander. Warmte kan er nooit zijn zonder koude. Niets in het leven is volledig yin of volledig yang. Volgens het taoïsme leidt net die continue dualiteit tot een harmonieus geheel. De natuur is yin en yang tegelijk. Je moet allebei de polen van de dualiteit insluiten. Wie juist meebeweegt op deze schommelingen staat als persoon sterker in het leven. Ik botste een achttal jaar geleden op het taoïsme en sindsdien laat het me niet meer los. Het gaf me een houvast in mijn persoonlijke spirituele zoektocht.”

VIBE: In onze westerse samenleving gaan we verkeerd om met de rijkdommen van de natuur. Ik heb de indruk dat het taoïsme ons als mens terug te midden van de natuur plaatst?

Simon: “Het is een symptoom van onze tijd dat we onze wil proberen op te leggen aan de natuur. De voorbije twee eeuwen hebben technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen onze samenleving enorm vooruitgeholpen. Onze levenskwaliteit nam in ongeziene mate toe. Toch is het systeem niet in evenwicht omdat we technologie zijn gaan inzetten als strategie om één pool van het leven, de pijnlijke kant, niet meer te moeten voelen. Dit is geen pleidooi om alles maar hulpeloos te ondergaan. Nee. Onderneem actie en neem je verantwoordelijkheid op. Maar wel door de lastige kant helemaal te aanvaarden en in te sluiten, zonder ze te bestrijden. We willen voortdurend meer controle en voorspelbaarheid over onszelf en onze omgeving. Je merkt bijvoorbeeld dat we bij iedere crisis de controle opschroeven. Zo belanden we in een vicieuze cirkel want hoe meer controle we willen hoe groter onze angstgevoelens worden en daardoor willen we net nog meer controle. Dat leidt tot een heel instabiel systeem. De natuur laat zich niet temmen. We moeten als mens opnieuw onze plaats vinden en de onvoorspelbaarheid van het leven een plaats geven. Het paradoxale is dat je deze dualiteit overstijgt als je ze ten volle aanvaardt. Zolang je vecht, blijf je gevangen. Dit patroon doorbreken begint met onze onderstroom onder de loep te nemen en kritisch te herevalueren.”

“Eenvoud is ware rijkdom”

VIBE: We moeten onze aannames en overtuigingen aanpassen om zo ons maatschappelijke model te hertekenen?

Simon: De onderstroom van het kapitalistische systeem brengt ons niet in verbinding met het natuurlijke ecosysteem. We staan boven het ecosysteem waardoor we alle hulpbronnen opgebruiken voor onze behoeften. We willen als mens, als onderneming en als samenleving meer en meer. Daardoor plegen we roofbouw op onze eigen gezondheid en onze planeet. Zolang we die innerlijke balans niet herstellen, gaan we nooit onze leegte opvullen. Reclame- en marketingbedrijven floreren op onze collectieve onbekwaamheid om deze emoties te reguleren. Ik focus liever op die innerlijke balans. Daaruit volgt de uiterlijke balans. Deze strategie werkt beter. Als je jouw geluk vindt in de eenvoud en de kleine dingen, dan maakt de rest minder uit. Je bent er niet afhankelijk van. Ik ben fan van een eenvoudigere levensstijl, want in eenvoud zit ware rijkdom. De taoïstische principes geven dan richting om je innerlijke behoeftes niet iedere keer op te vullen met externe prikkels of stimulansen. Opnieuw gaat het dan over de controle te leren loslaten, vertrouwen te winnen en ontspannen in het leven te staan. Ook onze houding tegenover de natuur moeten we opnieuw afstellen. We zien haar als een onuitputtelijke bron van grondstoffen die we mateloos kunnen exploiteren. De natuur is alles dus moeten we haar respecteren en niet voortdurend tegen haar ingaan. Waarom bouwen we bijvoorbeeld nog altijd met staal en beton?”

VIBE: Een terechte vraag. Met technologische vooruitgang alleen zullen we het niet redden?

Simon: “Begrijp me niet verkeerd: we hebben technologische vooruitgang nodig en technologie is an sich neutraal. Het is onze onderstroom die bepaalt hoe en waarvoor we technologieën gebruiken. Neem nu artificiële intelligentie. We kunnen dat op zulke mooie manieren inzetten om een andere wereld te creëren. Maar als we deze intelligentie voeden met dezelfde patronen uit de onderstroom, zoals controleren in plaats van samenwerken, dan versnellen we gewoon het onevenwicht. Maar je kan artificiële intelligentie ook gebruiken vanuit een andere onderstroom. Bij Trust for Business werk ik bijvoorbeeld aan een AI-chatbot. Deze werkt als sparringpartner en helpt mensen die dit trainen om het toe te passen in hun dagelijkse werkomgeving.

VIBE: Vertrouwen in onszelf klinkt mooi. Toch horen we van alle kanten dat we geen vertrouwen mogen hebben in onszelf. Hoe buig je die aanname om?

Simon: “Een zware maatschappelijke erfenis van het christendom. De mens leeft in zonde en de neiging tot het kwade zit in onze natuur ingebakken. Het is toch vreemd dat we meteen moeten vertrekken vanuit de veronderstelling dat we ons als mens schuldig maken aan een zondig leven. Het taoïsme, en bij uitbreiding de volledige oosterse filosofie, ziet de mens als een inherent goed wezen. De menselijke natuur is onschuldig en levenskrachtig. Net zoals een kind het absolute toonvoorbeeld van onschuld is. Ook die beladenheid met de erfzonde is een aanname die we moeten ombuigen om onze kijk op de werkelijkheid bij te stellen. De mens heeft een intrinsieke goedheid, met een constructieve en een destructieve kant, en daar moeten we niet voortdurend een strijd tegen voeren. Het vertrouwen in onszelf is heel belangrijk om een staat van innerlijke rust te bereiken. Dat betekent niet dat we de controle volledig moeten loslaten. Net zoals in de natuur hebben we vertrouwen en controle nodig om in balans te zijn.”

Samenwerken met de natuur

VIBE: De balans tussen vertrouwen en controle projecteren we ook op onze samenwerkingen. Ook het bouwproces berust op een sterke vertrouwensband. Hoe zie jij dat?

Simon: “In mijn professionele activiteiten ondersteun ik organisaties om een sterk fundament te bouwen om samenwerking mogelijk te maken. Je zou verwonderd zijn hoe groot de invloed is van onzichtbare aannames, verwachtingen en patronen op samenwerkingen. Zoals ik al zei: het is de onderstroom die richting geeft aan de bovenstroom. Met Trust for Business leggen we de fundamenten voor een veilige samenwerking waarin controle en vertrouwen elkaar versterken. Wie vertrouwen krijgt en neemt, kan ook een stuk verantwoordelijkheid op zich nemen. In een onveilige, toxische samenwerkingscultuur regeren angst- en stressgevoelens en die zorgen op hun beurt voor spanningen en emotionele deregulatie. Het gedeelde doel van iedere samenwerking is een triple win-situatie waarin je als persoon, als team en als ecosysteem groeit.”

VIBE: Binnen een samenwerking moet er naast vertrouwen ook voldoende ruimte zijn voor het emotionele speelveld? Dat lijkt me geen evidentie.

Simon: “We hebben verschillende breinen: een reptielenbrein, een zoogdierenbrein, een primatenbrein en een mensenbrein. Wanneer we emoties niet reguleren, werkt alleen ons reptielen- en primatenbrein. Het reptiel in ons denkt aan één ding: overleven. De rekenkracht van ons primatenbrein zorgt dat we ingewikkelde oplossingen kunnen bedenken. Maar ons zoogdierenbrein dat ons kan inleven in anderen en ons mensenbrein dat kan nadenken op lange termijn worden uitgeschakeld. Echte triple win ontstaat als al onze breinen constructief samenwerken. En dat vraagt emotieregulatie. Daarom is het nodig dat je binnen iedere vorm van samenwerking ruimte laat voor emoties en dat je die leert reguleren. Wij als westerse mens hebben de neiging om onze gevoelens te onderdrukken. Zoveel mogelijk ballen in de lucht houden en knallen maar. Als je geen ruimte laat voor emoties, dan raakt je systeem uit evenwicht en dat zal hoe dan ook de bovenstroom beïnvloeden. Vanuit de taoïstische principes moeten we die balans zoeken om tot de samenwerking met de grootste impact te komen.”

VIBE: Hoe kan de bouwsector die triple win-situatie inzetten om de grootst mogelijke impact te creëren?

Simon: “Je moet als bouwprofessional niet alleen samenwerken met andere professionals en je klanten, maar ook met de natuur. De vraag is dan hoe je de kracht van de natuur integreert in je projecten. Hoe neem je mee wat er al is? De natuur is het leven en het leven vindt hoe dan ook zijn weg. Een bouwproject moet het leven ondersteunen en bijdragen aan de ecosysteemdiensten. Dat is ook waar het in regeneratieve ontwikkeling omdraait: een bouwproject versterkt niet alleen jezelf, maar ook je omgeving en je planeet. Een echte triple win. De kunst is om jezelf op te lijnen met je eigen natuur, vanuit ontspanning de bouwprojecten zo te designen dat ook zij opgelijnd zijn met de triple win van de natuur, de gebruikers, investeerders… En dat je als je obstakels tegenkomt, je je keuzes niet maakt als symptoombestrijding vanuit die ongereguleerde emoties. Maar deze reguleert en blijft zoeken naar mogelijkheden om dat regeneratieve ontwerp mogelijk te maken. Dat vraagt om onvoorspelbaarheid toe te laten. Een rivier moet je natuurlijk niet indammen maar zijn vrije loop laten gaan.”