Wat als de typische Vlaamse sociale woonwijk een groene en sociale ontmoetingsplek wordt? Het project Na(b/t)uurschap bewijst met twee pilootprojecten in Edegem en Laakdal dat die transitie mogelijk is.
Vlaamse sociale woonwijken hebben typisch een kaal en verhard openbaar domein. De landschappelijke kwaliteiten zijn er beperkt waardoor deze wijken extra gevoelig zijn voor weerextremen zoals hittestress. Het zijn wijken met een grotere kwetsbaarheid door de verharding en het profiel van de bewoners.
Tegelijk schuilen hier de kansen: de gemeente en de woonmaatschappij bezitten samen veel of zelfs alle grond. Een groot contrast met de gemiddelde woonwijk. De renovatieopgave biedt het moment om werk te maken van klimaatrobuuste sociale woonwijken. Er zijn dus mogelijkheden om te ontharden en te vergroenen.
In twee Vlaamse sociale woonwijken werden verharde publieke ruimtes omgevormd tot klimaatadaptieve leefomgevingen.
Groen is goedkopere oplossing
Zo maakt een onderbenutte ruimte in de Edegemse Ernest Staesstraat plaats voor een biodiverse tuin met een infiltratiekom, bomen, eetbare planten, speel- en zitelementen. In de Brouwerijstraat in Laakdal werd een sociale woonwijk op verschillende plekken onthard en vergroend. Daar lag de focus op een natuurrijke woonwijk met een gevarieerde beplanting en ontmoetingsplekken voor alle bewoners.
Deze onthardingsprojecten werden gekoppeld aan een biodivers groenontwerp met aandacht voor inheemse beplanting en weinig onderhoudsnood voor de groendienst en de bewoners. “Het vermijden van groenbeheer is een van de verklaringen waarom sociale woonwijken zo overmatig verhard zijn. Toch is groen bij de heraanleg van het openbaar domein vaak de goedkopere oplossing”, vertelt Anton Christiaens van Breekijzer.
“Een bredere groep bereiken”
De twee projecten tonen ook het belang van participatiemomenten en doe-dagen aan. “Door sociale huurders actief bij het traject te betrekken, vergaarden we waardevolle kennis over de plek, die rechtstreeks in het ontwerp is verwerkt”, zegt Eva Heuts van VIBE.
De projecten in Edegem en Laakdal zijn geen eind-, maar een startpunt. Op donderdag 23 april wordt in het gemeentehuis van Laakdal een studiedag georganiseerd, inclusief een werkbezoek aan Laakdal. Zo krijgen beleidsmakers, huisvestingsmaatschappijen en lokale besturen inspiratie om de aanpak op te schalen richting andere sociale woonwijken.
Samen sociale woonwijken ontharden en vergroenen?
Veel sociale woonwijken in Vlaanderen kampen met een sterk verhard openbaar domein, hittestress en een kwetsbare leefomgeving. Nochtans bieden deze wijken grote kansen om via ontharding en vergroening te werken aan meer leefkwaliteit, gezondheid en klimaatweerbaarheid – zeker in het licht van de huidige renovatiegolf.
Met het recent afgeronde project Na(b/t)uurschap toonden we in Edegem en Laakdal hoe dit in de praktijk kan. In samenwerking met woonmaatschappijen, lokale besturen en ontwerpers werden twee sociale woonwijken omgevormd tot groenere, koelere en aangenamere leefomgevingen, mét actieve betrokkenheid van bewoners. De leerlessen uit deze trajecten zijn gebundeld in het stappenplan ‘Sociale woonwijken als groenblauwe parels’, dat binnenkort breed verspreid wordt via Initia Vlaanderen en de VVSG.
Vandaag nodigen we woonmaatschappijen uit om samen met hun lokale bestuur gelijkaardige trajecten op te zetten en gebruik te maken van de Ethias Solidarity-subsidie 2026.
Deze subsidie ondersteunt projecten die de leefkwaliteit in en rond sociale woningen verbeteren én de klimaatweerbaarheid versterken van wijken die sterk blootstaan aan de gevolgen van klimaatverandering.
Hoe kan dat eruitzien?
- Een samenwerking tussen woonmaatschappij en gemeente (uit ervaring hebben we geleerd dat dit van groot belang is voor het slagen van een project)
- De gemeente ondersteunt communicatie en participatie en kan (een deel van) de onthardingswerken uitvoeren (omdat de subsidie van 35.000 euro onvoldoende is om alle kosten te dekken)
- Gemeente of woonmaatschappij treedt op als projectindiener
- VIBE begeleidt het traject op basis van de ervaringen en leerlessen uit Na(b/t)uurschap
Wat biedt VIBE concreet?
- Inhoudelijke input voor het projectvoorstel
- Begeleiding en advies aan de hand van het stappenplan
- 3 interactieve werksessies met de projectgroep (2 u)
- 3 korte videocalls tijdens het traject voor vragen en afstemming
Interesse om samen te werken rond ontharding en vergroening in jullie woonwijken?
Contacteer Eva Heuts via eva.heuts@vibe.be voor meer informatie en een vrijblijvend gesprek.
